Chắc chắn, câu hỏi liệu Trung Quốc có thống trị ngành ô tô điện (EV) toàn cầu hay không là một trong những chủ đề nóng nhất của nền kinh tế thế giới. Câu trả lời không đơn giản là "có" hay "không", nhưng các bằng chứng cho thấy Trung Quốc không chỉ có tiềm năng mà đã và đang ở vị thế thống trị trên nhiều phương diện quan trọng, dù phải đối mặt với những thách thức địa chính trị ngày càng lớn.
Nói một cách chính xác, Trung Quốc đã giành được vị trí dẫn đầu không thể tranh cãi trong chuỗi cung ứng và quy mô sản xuất, nhưng việc chuyển đổi vị thế đó thành sự thống trị thị trường toàn cầu đang bị cản trở bởi các rào cản thương mại từ phương Tây.
Dưới đây là phân tích chi tiết các yếu tố then chốt:
Tại Sao Trung Quốc Có Khả Năng Thống Trị Rất Lớn?
1. Quy Mô Sản Xuất và Thị Phần Áp Đảo:
Trung Quốc là công xưởng sản xuất và cũng là thị trường xe điện lớn nhất thế giới.
Sản xuất: Trung Quốc chiếm hơn 70% sản lượng xe điện toàn cầu vào năm 2024.
Thị trường nội địa: Năm 2023, Trung Quốc chiếm khoảng 60% tổng doanh số xe điện toàn cầu. Thị trường khổng lồ này là bệ phóng vững chắc cho các hãng xe nội địa phát triển và hoàn thiện sản phẩm trước khi vươn ra thế giới.
2. Kiểm Soát "Trái Tim" Của Xe Điện - Pin và Chuỗi Cung Ứng:
Đây là lợi thế chiến lược quan trọng nhất của Trung Quốc.
Sản xuất Pin: Trung Quốc sản xuất khoảng 80% tổng sản lượng pin lithium-ion của thế giới. Các công ty khổng lồ như CATL và BYD cung cấp hơn một nửa số pin xe điện trên toàn cầu.
Nguyên liệu thô: Nước này kiểm soát phần lớn quy trình tinh chế các khoáng sản quan trọng cho pin như lithium, cobalt và than chì. Việc kiểm soát chuỗi cung ứng giúp các nhà sản xuất Trung Quốc đảm bảo nguồn cung và có lợi thế vượt trội về giá thành.
3. Lợi Thế Về Giá Cả và Chi Phí:
Nhờ quy mô sản xuất lớn, sự hậu thuẫn của chính phủ và việc làm chủ chuỗi cung ứng, xe điện Trung Quốc có giá bán cực kỳ cạnh tranh. Hãng xe BYD được ước tính có lợi thế chi phí lên tới 25% so với các đối thủ từ Bắc Mỹ và châu Âu. Điều này cho phép họ tạo ra những mẫu xe giá cả phải chăng, thu hút người tiêu dùng ở các thị trường mới nổi và cả ở châu Âu.
4. Sự Hậu Thuẫn Mạnh Mẽ và Chiến Lược Dài Hơi Của Chính Phủ:
Trong hơn một thập kỷ (2009-2023), chính phủ Trung Quốc đã chi khoảng 231 tỷ USD để hỗ trợ ngành công nghiệp xe điện thông qua các chính sách trợ giá, miễn thuế, và đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng trạm sạc. Sự hỗ trợ này đã tạo ra một "vườn ươm" lý tưởng cho các doanh nghiệp xe điện phát triển.
5. Tốc Độ Tăng Trưởng Xuất Khẩu Chóng Mặt:
Các thương hiệu như BYD, MG (thuộc sở hữu của SAIC), Nio và Xpeng đang tấn công mạnh mẽ vào các thị trường quốc tế.
BYD vượt mặt Tesla: Vào quý 4 năm 2023, BYD đã lần đầu tiên vượt qua Tesla về doanh số xe điện thuần túy bán ra trên toàn cầu.
Chiếm lĩnh thị trường mới nổi: Xe điện Trung Quốc chiếm thị phần áp đảo tại các quốc gia như Brazil (82%), Thái Lan (77%) và Indonesia (75%).
Những Rào Cản Lớn Cản Trở Sự Thống Trị Toàn Diện
Mặc dù có những lợi thế khổng lồ, con đường thống trị toàn cầu của xe điện Trung Quốc không hề bằng phẳng.
1. Rào Cản Thương Mại và Chủ Nghĩa Bảo Hộ:
Đây là thách thức lớn nhất và hiện hữu nhất. Lo ngại về việc xe điện giá rẻ của Trung Quốc được trợ cấp sẽ bóp nghẹt ngành công nghiệp ô tô trong nước, các quốc gia phương Tây đang hành động quyết liệt.
Mỹ: Chính quyền Tổng thống Biden đã tăng thuế đối với xe điện Trung Quốc lên mức 100%, một động thái gần như đóng cửa thị trường Mỹ đối với các thương hiệu này.
Liên minh châu Âu (EU): Sau một cuộc điều tra chống trợ cấp, EU đã áp đặt các mức thuế bổ sung lên tới 38.1% đối với một số nhà sản xuất xe điện Trung Quốc (ngoài mức thuế 10% hiện có). Tổng cộng, một số mẫu xe có thể phải chịu mức thuế gần 50%.
2. Cạnh Tranh Từ Các Hãng Xe Lâu Đời:
Các "gã khổng lồ" truyền thống như Volkswagen, Ford, GM, Hyundai, và Stellantis đang dồn toàn lực vào cuộc đua xe điện. Họ có lợi thế về thương hiệu, mạng lưới đại lý toàn cầu và niềm tin của người tiêu dùng đã được xây dựng qua nhiều thập kỷ.
3. Nhận Thức Về Thương Hiệu và Phần Mềm:
Mặc dù chất lượng xe điện Trung Quốc đã cải thiện vượt bậc, định kiến về "hàng Trung Quốc" vẫn còn tồn tại ở một số thị trường. Ngoài ra, trong khi mạnh về phần cứng và pin, họ vẫn phải cạnh tranh gay gắt với các công ty như Tesla về phần mềm, hệ sinh thái và công nghệ tự lái.
4. Cuộc Chiến Giá Cả Khốc Liệt Tại Thị Trường Nội Địa:
Thị trường Trung Quốc hiện có hàng trăm thương hiệu xe điện, dẫn đến một cuộc chiến giá cả tàn khốc. Điều này có thể làm suy yếu lợi nhuận và sự ổn định tài chính của một số công ty yếu hơn, ảnh hưởng đến khả năng mở rộng ra toàn cầu.
Kết Luận
Trung Quốc đã thống trị chuỗi cung ứng và quy mô sản xuất của ngành ô tô điện toàn cầu. Đây là một thực tế không thể phủ nhận và mang lại cho họ một lợi thế chiến lược lâu dài.
Tuy nhiên, việc họ có thể thống trị thị trường tiêu dùng toàn cầu hay không sẽ phụ thuộc rất lớn vào cuộc đối đầu địa chính trị và thương mại với Mỹ và châu Âu. Rất có thể, thế giới sẽ phân chia thành hai khối:
Trung Quốc và các thị trường mà họ có ảnh hưởng lớn (Đông Nam Á, Nam Mỹ, Trung Đông, một phần châu Âu).
Mỹ và các đồng minh thân cận, nơi các rào cản thương mại sẽ hạn chế nghiêm ngặt sự hiện diện của xe điện Trung Quốc để bảo vệ ngành công nghiệp nội địa.
Do đó, thay vì một sự thống trị tuyệt đối, kịch bản khả dĩ nhất là Trung Quốc sẽ là thế lực lớn nhất và có ảnh hưởng nhất trong một ngành công nghiệp ô tô điện toàn cầu đa cực và đầy cạnh tranh.